Iranian crown prince brought a taste of royalty to Lubbock By Doug Hensley | for the AVALANCHE-JOURNAL -Sunday, April 20, 2008
Once upon a time.Wait a minute. That's no way to start a news story.Except, perhaps, in the case of this story, which is the tale of a West Texas city and its all-too-brief brush with royalty.In the summer of 1978, before the words "political unrest" and "Iran" regularly occupied the same sentence, Reese Air Force Base officials learned a special pilot was about to join the ranks of military trainees.Reza Pahlavi, eldest son of the Shah of Iran, already was an accomplished pilot when he arrived at Reese. According to news accounts, Pahlavi recorded his first solo flight at age 11 and earned his pilot's license a year later. His $180,000 tuition was paid by his home country's government, which also purchased a home for him in the Tanglewood addition on the city's west side.The crown prince, not yet 18 years old, was suddenly Lubbock's most well-known resident."My focus at that time was on my Air Force training," Pahlavi said during a telephone interview from his office in the Washington, D.C., area earlier this week, where he serves as an advocate for human rights around the world. "Most of my time I spent at Reese itself. I had a separate residence that I also stayed at outside of the base."Pahlavi used the West Lubbock home as a weekend retreat. Toward the end of his stay in the city, the heavily guarded estate played host to other members of the royal family."A lot of people there were concerned about myself, and they were a tremendous boost to my morale," Pahlavi said, "especially because I was so far away from home. I haveencountered many Americans in my life who have been kind and offered hospitality, but the people of West Texas stand apart in my experience. I will always be grateful for that hospitality and will never forget how warm and kind everyone was."Dean Shuman, a Lubbock attorney, lived across the alley from Pahlavi during that time and said having the prince as a weekend neighbor was nothing unusual - most of the time."We had one occasion that caught our attention," he recalled. "We had a gathering at our home one weekend evening, and my young son was home at that time. He and one of his friends were taking the trash out to the Dumpster, and they were accosted by guards. They actually had a guard station in the backyard on stilts."Despite the security, Shuman had fond memories of his famous neighbor."He was very personable and charming," he said. "I met him on one occasion when we had lunch at the old University City Club."Pahlavi indeed was the prince of the city. His every move made news, including a clandestine visit to Rush Elementary, where he gave autographs to students and told them, among other things, that one of his favorite television programs was "Gunsmoke," according to an A-J article."Back then, I was 18," Pahlavi said. "I am 47 today. At that age, I wanted people to understand it is the person they have to know as opposed to what they represent. That has always been my nature, regardless of circumstances."Still, Pahlavi was no ordinary citizen. According to A-J accounts, former President Jimmy Carter called to wish him a happy 18th birthday, and former Secretary of State Henry Kissinger was among those who visited his home.Pahlavi, who has lived in the Washington, D.C., area since 1986, said the eight months he spent in Lubbock were enjoyable, although his personal life took a sudden turn in 1979 when his father's government was overthrown, forcing the royal family to flee."You must realize those were quite trying and difficult times for myself and my family because of what was going on," he said.As Iran's monarchy disintegrated, Pahlavi's pilot training was accelerated. He finished four months sooner than normal. Reese officials said part of the reason was his proficiency as a pilot upon his arrival. Nevertheless, his life and the lives of his family members were in jeopardy. He and others in the royal party left West Texas for good in mid-March 1979.Even in this stressful moment, Pahlavi's regal manner came through. His final act before boarding the plane was to hand an A-J reporter an open letter to the city, thanking citizens for the treatment he received here."I remember how people were concerned for me," Pahlavi said. "They were beyond concerned; they were even protective. People in the neighborhood wanted to stand in line and create a barricade for me. They adopted me as one of their own. It is one of many things I am grateful for and will never forget."Pahlavi lived in Morocco and Egypt and has lived in the U.S. since 1984. He earned a political science degree from the University of Southern California, according to his biography.The home, meanwhile, became a source of dispute. When the prince left town, it was official property of the Iranian government. It stayed in legal limbo for years before coming back on the market."Those are memories and moments that are etched in stone, a part of my life," Pahlavi said. "Becoming a pilot was something I was very much focused on. It was a unique and special experience for me. The individuals there in Lubbock were very cordial, very warm, very friendly. What can I say? True Texans."
Iranian prince Dr. Eskandari teaches political science but separates his royal lineage from the classroom Abstract:An Iranian prince calmly walks to his political science class, the same class he's taught for the past 16 years. He can almost taste the freedom that is America. Here, he's far removed from his politically ravaged homeland of Iran. He embraces the sun by watching the waves hit the shoreline from West Campus.... Post Comment Go to Article Comments in Other Articles RSS Feed Displaying 1 - 10 of 10 Abol Hassan Danesh posted 3/27/08 @ 8:04 AM PST Without exception all iranians are the decendant of Cyrus the Great and that makes them all to have royal blood running in their veins-- Trace...tracing... traced... Post a reply to this comment Bahramerad posted 3/27/08 @ 10:26 PM PST Well put - I quite agree . Originally posted by Abol Hassan DaneshWithout exception all iranians are the decendant of Cyrus the Great and that makes them all to have royal blood running in their veins-- Trace...tracing... traced... Post a reply to this comment Mani Atabaki posted 3/27/08 @ 8:37 AM PST Mr. Eskandari is one of literally tens of thousands of Qajar Princes and Princesses in and outside of Iran. The Qajars were famed for having tens of wives at a time (often as young as 9 yrs old) and having 20, 50, or 100 children from thier many wives. You can do the math and figure how many decendents they would have 10 to 20 generations later. Another noteworthy point is that, in todays atmosphere of derision in Iran, the only thing that all Iranians are united in is thier dislike of the Qajar dynasty (this included Iranian "Royalists"). The Qajars consisted of a handfull of sloth-like pleasure seeking kings who, to the person, smoked opiem regularly. During the 135 dark years that they ruled Iran, 40% of Iranian land (roughly 6 modern day countries) were taken away or signed away from Iran by the Qajar kings, at times, in direct exchange for money in thier personal coffers. Post a reply to this comment Oolong posted 3/27/08 @ 10:21 AM PST It takes special talent to be THE WORST dynasty EVER in a 2500 monarchy. The Qajars (kajars) were self-serving, backward, religious zealots who sold or gave half the county away out of shear incompetence or for personal gain. WORST DYNASTY EVER... Post a reply to this comment BAHRAMERAD posted 3/27/08 @ 10:09 PM PST "Iran was led by the Kadjar Dynasty for over 130 years before being overthrown by a military coup led by Reza Shah Pahlavi in 1925." THIS IS AN ABSOLUTE AND UTTER -OUTRIGHT LIE - PLEASE REMOVE THIS AND DESSIST IN SAYING IT AGAIN- Post a reply to this comment Mehran Khoram posted 3/28/08 @ 11:34 AM PST I'm affraid this is not a great find. Ghajar "Princes" and "Princese" are a dime a dozen. The main contribution of this dynesty was marrying multiple under-aged girls and fathering ennumerable children generation after generation. Chances are, if you see any two Iranians at random, one of them has Ghajar blood in them. The difference is that some do not know (or would not care to know) if they have Ghajar blood, while some do. The Ghajar's were the most incompetent of all rulers over the past 2500 years of Iranian History. Most Iranians would agree that even today's fanatical backward mollah regime has done less damage to Iran than the Ghajars did. Post a reply to this comment Manoutchehr Eskandari-Qajar posted 3/29/08 @ 2:40 PM PST Long ago I made a promise to myself not to engage in polemics, but given that this article about me was published in our school journal, my silence regarding the comments made on this page might be interpreted as acquiescence. I would hope that well-meaning individuals, my students and the readers at large, would inform themselves on the truth of the matter regarding the period of rule the Qajar era represents in Persian history. Thankfully there are now hundreds of articles and books available to give a clearer picture of that period, the latest of which being a book on War and Peace in the Qajar Era, published by Routledge in 2007, to which I contributed a chapter on the decision-making processes of the early Qajars. Innuendo and insult have their own logic and are not amenable to reason, since those who engage in them are afraid that their cherished beliefs may turn out to be wrong. I have experienced this over and over again. There is therefore nothing I could ever say that would sway those who engage in these things. In fact, having tried, I have only experienced more insult and innuendo from the same quarters and I do not expect any different this time around. My reply really concerns those who would seek to inform themselves more on the matter, and if following my encouragement even one person would study the matter more, I would consider that a victory in and of itself. Post a reply to this comment Bahramerad posted 3/29/08 @ 3:22 PM PST Mr.Eskandari I have accused you of lying and telling outright falsehood when you say that in 1924, Reza Shah the Great came to power after a cod de tat- From 1906 for 18 long years -- as a de-facto head of the army and having all the power necessary for taking power by force --and having every opportunity to do so - he did not do that. He was selected and then invested to the throne of the new Pahlavi dynasty by the elected members of the parliament. Faire and square. Now - no amount of rewriting of history will change that. I am amazed that in the American Universities Establishment people like you are tolerated and allowed to peddle this kind of out right lies. Post a reply to this comment Manoutchehr Eskandari-Qajar posted 3/29/08 @ 5:14 PM PST I am afraid that anger is no substitute for knowledge. Here is one book that is most sympathetic to Reza Shah and most critical of the Qajars: Cyrus Ghani's Iran and the Rise of Reza Shah. Here is another, Stephanie Cronin's edited volume The Making of Modern Iran. Both mention the coup d'etat of 1921 by Reza Khan and the subsequent vote in the Majles in 1925 abolishing the Qajar Dynasty, a Majles that had been manipulated by Reza Khan to be compliant to his wishes. (Their words not mine!) To add to this piece of history, it is a well known fact that my relative Soleyman Mirza Eskandari who was the deputy of the Social Democrats in the Majles at the time, voted in favor of the abolition of the Qajars, his own cousins. I have written extensively on this matter, most recently in the September 2007 issue of Iranian Studies of which I was also guest editor. The trust put in Reza Khan by Soleyman Mirza was betrayed by Reza Khan. When Soleyman Mirza asked him after the take-over what happened to their agreement that Reza Khan become President of a Republic, Pahlavi came to his house with his guard and called to Soleyman Mirza: "Shazdeh agar yek baar-e degar in harf raa bezaani kaari mikonam ke aajorhaaye in khaaneh ba haalat geriyeh konand." (Shazdeh, if you mention this matter one more time, I will treat with you in such a manner that even the bricks of your house would weep for you." This too is a matter of record in Iradj Eskandari's memoir "Khaateraat-e Siyaassi" (Political Memoirs). I am afraid you are fighting your own demons in getting angry at me. The blame rests with years of indoctrination under the Pahlavis. The facts are clear in this regard. The Pahlavi take-over will always be under a cloud as a result. Iran was a Constitutional Monarchy under the last three Qajar Shahs. Mohammad Ali Shah fought the Constitutionalists and lost. Soltan Ahmad Shah was the last Constitutional Monarch of Iran. Good or bad, that is the fact. Reza Khan mounted a military coup against the Constitutional Monarchy of Iran and then became a dictator until his removal by the British in 1941. His supporters such as yourself see him as a great man. That is fine. But one should remember the facts. Those same people will go on endlessly about the faults of Ahmad Shah also, and will curse and shout and carry on. That is fine too. I welcome academic debates on these matters. Let there be more academic debate on these matters. The more academic debate the better because more and more facts emerge to clarify the picture. Anger, innuendo, name-calling and aspersions, however, will do nothing to change the facts or clarify the picture. Post a reply to this comment Linda Stephenson posted 3/29/08 @ 7:55 PM PST In my woeful ignorance of Persian/Iranian history, I can't contribute anything helpful to this debate. But I am delighted that Dr. Eskandari has jumped in to respond and that he has provided interested readers with reputable source texts. His detractors would be more convincing if their arguments were reasoned, relevant, and courteous. To my trained ear, they have the ring of ignorance and fanaticism. I prefer Eskandari's voice of reason. Post a reply to this comment
87 سال پیش در چنین روزی تاریخ نوین ایران با دست ِ توانا و پایداری و پایمردی معمار آن رضاشاه ورق خورد و جوانه های ِ جهش ِ پرواز وار ِ سازندگی و مدرن شدن در همه سویش از دل یخبندان ِ زمستان ِ سیاه ِ عقب ماندگی ِ جامعه ی قبیله ای سَرَک کشیده بودند تا در بهار ِ در راه، گلی به لبخند شادمانی بازکنند. اگر تا دیروز چشمان غبار گرفته ما از دیدن و تماشا کردن زیباییها، سازندگی ها، مدرن شدن ها و شادمانی ها نفرت داشت و عمد داشتیم بدون آگاهی کورکورانه بر هر نوآوری یورش ببریم و در عوض با شتابی بی همتا در مأتحت سردمداران عقب گرایی چه از نوع ولایی و چه ازنوع کمونیستی ِ موجودش فرو برویم. امروز اما تاریخ با فروتنی ِ شکیبایش آیینه زمان را در برابر ما گرفته است تا هر کدام افکار پوسیده و به غایت ارتجاعی و ضد ملی ود را در آن به تماشا بایستیم و ببینیم آنچه را از روی شکم سیری و نادانی برآن تاختیم چه چیزی را جای آن بافتیم و یا ساختیم؟ فراموش نکنیم آنچه که اسکلت ایران امروزی را تشکیل میدهد همان ساختمانی است که به معماری رضاشاه ساخته شده و بوسیله پسرش گسترش یافته است . و جای اندوه و تأسف بسیار است که حتی امروز هم افرادی با عینک کبود به آن دوران می نگرند و با تلاشی مرگ آسا، سر آن دارند که از واقعیت بگریزند . بارها نوشتم و باز هم می نویسم، تا وقتیکه عینک ِ کبود ِایدئلوژیک بر چشمان داریم قادر نیستیم فراتر از محفل ِخود را ببنیم زیرا دیوار ضخیم ِ ایدئولوژیک، مانع از تماشای آنچه که از خودی نیست و در پشت دیوار جلوه گری می کند، می شود. اما با همه فرار و گریز های ِ واقعیت ستیز ِ این افراد، جهت ِ آگاه نشدن، این قلم سر آن دارد که با تاباندن پروژکتور آگاهی دهنده بر جانشان، ذهن منجمدشان را بترکاند تا نور ِ آگاهی بخش در آن فرو رود. زیرا نیک می دانم که چنین افرادی با تابش ِ الماس ِ آگاهی و تیزاب ِ روشتائی، زنگارهای تعصب و تیرگی ذهن و خرد شان را که حاصل و میوه از خود بیگانگی است، می تراشد و ذوب می کند و جایش را با ظرفیت بی همتای عشق به وطن، دوستی ، صلح و آشتی و همگرایی جایگزین می نماید. هرچند دیوارهای ذهنی اینگونه افراد به قدری سیمانی و گچین است که در نظر اول چنین استنباط می شود که نور را برای نفوذ در اندرون ذهن و اندیشه شان، شانسی نیست. اما طبق قانون فیزیکو – شیمیایی بنام قانون " تونل اِفکت " نور و در اینجا آگاهی، دیوارهای بتونی و سیمانی ذهن را با ایجاد تونل می شکافد و راه به درونگاه ذهن پیدا می کند و از آن خارج می شود. هر چند این الماس ِ آگاهی و تیزاب ِ روشنایی در چنین اذهانی به سختی عبور می کند، اما مطمئناً عبور می کند. در این باره جای ِِ هیچ شک و شبهه ای برایم موجود نیست که اینگونه افراد ِ" پرت " در هپروت ِ آرمان شهر ایدئولوژیک، با این نغمه های زندگی آفرین، گوش و جانشان به سمفونی آگاهی و روشنایی آشنا می شود و پس از این آشنایی دگرگون کنندهء زندگی گذشته که سراسر تاریک بوده و با نور در ستیز، در ردیف اولین کسانی قرار می گیرند که برای خریدن بلیط کنسرت آگاهی دهنده و روشنایی بخش از دیگران سبقت می گیرند. صحت این گفتار را می توان در تغییرات اذهان خانواده " چپ " دید که سالها عادت کرده بودند از نور گریزان باشند و بسان حشرات از نور گریزان با تاریکی انس ویژه ای برقرار کنند. اما با فرو ریزی دیوار برلین و مردار شدن کمونیسم جهانی، بسیاری از این افراد ِ تاریک اندیش دیروزی، دیوار ذهنی شان فرو ریخت و از خود بیگانگی تاریخی، به یگانگی تاریخی روی آوردند و گذشته تاریکشان را نقد کردند. این قلم سر آن دارد که با کسب آگاهی و روشنایی زندگی آفرین و سوار بر تجربه تاریک گذشته که خود معیاری برای ارزیابی درست دیدن است در حد توان و سواد خود، روشنایی و آگاهی و علم و معرفت را با دیگران تقسیم کند و در کنار آموختن از تاریخ و دیگران به همنوعان ِ خود بیاموزد. نیک می داند که مبارزه با جهل و خرافات و تیرگی و تاریکی بهایی سنگین را طلب می کند. اما چه باک برای فراهم آوردن آینده ای روشن، جان شیرینش را در طبق اخلاص به مردم با فرهنگ و زحمت کش و ستمدیده در طول و قرون اعصار هدیه کند. تمامی تلاش زندگی و جوانی سوزش در این غربت غریب غرب در این راستا بوده است که بیاموزد و بعد بیاموزاند . حال با این مقدمه، مراحل ِ رضاشاه شدن ِ رضاخان را به اجمال از نظر می گذرانیم:
رضاخان که بود و چگونه رضاشاه شد؟
رضاخان بیش از کودتای سوم اسفندماه 1299 یک فرد گمنام بوده است.
او در روستای آلاشت از توابع سوادکوه در استان مازندران دیده به جهان گشود. پدربزرگ رضاخان، مرادعلی خان نام داشت که افسر ارتش بود که در محاصره هرات به سال 1227 به قتل رسید. مراد علی خان هفت پسر داشت. پسر اول او چراغعلی خان بود که درتهران زندگی می کرد و دارای مقامی در ارتش بود. پسر دوم مرادعلی خان، نصرت الله خان است که یاور فوج ِ سوادکوه بوده و رضاشاه در دوران سربازی مدتی زیر دست او خدمت کرده است. پسر سوم مرادعلی خان، فضل الله خان است که دو دختر به نام های کوکب خانم و نونوش خانم داشت. پسر چهارم، عباسقلی خان نام داشته است. نام فرزندان پنجم و ششم مرادعلی خان معلوم نیست. پسر هفتم مرادعلی خان عباسعلی خان، پدر رضاشاه است. عباسعلی خان مشهور به داداش بیک در سال 1193 خورشیدی در آلاشت متولد شد و پس از گذراندن دوران جوانی به تهران رفت و مانند اجداد خود در فوج سوادکوه به حرفه سپاهیگری مشغول شد. او با درجه نایبی در سال 1235 در جنگ سوم افغان شرکت کرد. عباسعلی خان دو بار ازدواج کرد. بار اول با یکی از منسوبین خود در آلاشت و بار دوم با نوش آفرین، مادر رضاشاه بود که ثمره این ازدواجها، چهار فرزند بود که سالم ماندند. از این چهار فرزند سه دختر از ازدواج اول و یک پسر از ازدواج دوم بود. دختران عباسعلی خان به ترتیب خورشید خانم، دُدُر خانم و نبات خانم بودند که نبات خانم را حُسنی خانم هم صدا می کردند. عباسعلی خان در سال 1255 با نوش آفرین ازدواج می کند که حاصل این ازدواج فرزندی ذکور بنام رضا است. عباسعلی خان پس از شش ماه از تولد رضا فوت می کند. رضاخان به تشویق دایی اش ابوالقاسم بیگ در سن پانزده سالگی به قزاقخانه پیوست. از چگونگی خدمت رضاخان در قزاقخانه پیش از 1290 اطلاع چندانی در دست نیست. سال 1277 خورشیدی ابوالقاسم بیگ به فوج سوادکوه منتقل شد و رضاخان را هم با خود به فوج سوادکوه می برد. اما دیری نمی پاید که رضاخان به دلیل اختلاف و ناسازگاری با نصرالله خان یاور فوج سوادکوه از آنجا خارج شد و مجدداً نزد کاظم آقا در قزاقخانه رفت و تا کودتای سوم اسفند ماه 1299 در آنجا مشغول خدمت شد. رضاخان در سال 1290 تحت فرماندهی فرمانفرما، در نبردهایی علیه سالارالدوله شرکت جست. زیرا سالارالدوله می خواست حکومت تهران را ساقط کند و برادرش محمد علی شاه را به تخت شاهی برگرداند. * رضاشاه شدن رضاخان آهسته ولی بی وقفه بود. وی در اسفند ماه 1299 با عنوان جدید سردار سپه وارد کابینه شد و در اردیبهشت 1300 با کنار زدن سید ضیاء، وزارت جنگ را در اختیار گرفت. ** نه ماه بعد ژاندارمری را از وزارت داخله به وزارت جنگ انتقال داد و افسران ایرانی را که در دیویزیون قزاق خدمت می کردند به جای افسران سوئدی و انگلیسی در مصدر کار لشکری قرار داد. *** شورش سرگرد لاهوتی را که گرایش بیگانه پرستی داشت، در نطفه خفه کرد و لاهوتی به شوروی فرار کرد و تا آخر عمر در تاجیگستان زندگی کرد . **** در مشهد، کلنل محمد تقی خان پسیان پس از قهر کردن با احمد قوام سر به طغیان می گذارد و با نیروهای امنیه تحت فرمانش خراسان را به اشغال خود در می آورد و پس از تأسیس حکومت ایالتی خراسان در آنجا حکومت نظامی اعلام می کند و بعد در صدد برمی آید اسکناس جدید در خراسان چاپ کند و تهدید کرد با 4000 سپاه و شاید به کمک میرزاکوچک خان به تهران حمله کند. همچنین او با بلشویک های آسیای میانه هم مذاکراتی کرد و از آنها یاری خواست و قصد داشت به سمت تهران پیشروی کند که در یک درگیری در قوچان شکست می خورد. بعد در 9 مهر 1300 در تپه جعفر آباد کشته می شود و یا به قولی خودکشی می کند و قزاقها بلافاصله مشهد را به تصرف درآوردند. ***** رضاخان با از بین بردن شورش جدایی طلب جنگلیان ِ گیلان که با حمایت ارتش سرخ و نیروهای بلشویکی روسیه، جمهوری سوسیالیستی شوروی گیلان و مازندران را تأسیس کرده بودند، قدرت نظامی خود را مستحکم تر کرد. حیدرخان در یک نزاع داخلی بوسیله جنگلیان کشته می شود. زیرا نمازگزاران ِ رو به قبله کرملین، برای بدست آوردن تمامی قدرت و خلاص شدن از جنگجویان جنگلی و جدا کردن گیلان و مازندران و سپس خراسان، قصد جان میرزا کوچک خان را کرده بودند. احسان الله خان با ارتش سرخ به شوروی فرار می کند. این شورش جنگلیان پس از کشته شدن میرزا کوچک خان خاتمه پیدا می کند. ****** در چهار سال بعدی موقعیت نظامی – سیاسی رضاخان مستحکمتر می شود. وی پس از ادغام 7000 قزاق و 12000 ژاندارم یک ارتش 40000 هزار نفری مرکب از پنج لشکر تشکیل می دهد. وی با این ارتش جدید یک رشته عملیات پاکسازی و خواباندن هرج و مرج که در سراسر ایران بیداد می کرد، علیه قبایل و طوایف شورشی و هرج و مرج طلب و غارتگر انجام داد. در همین راستا فتنه ها، غارتگریها و آشوبهای نا امن کننده امنیت ِ مردم و ملت ایران را با رشادت هر چه تمامتر به ترتیب زیر: در سال 1301 علیه کردهای آذربایجان غربی، شاهسون های آذربایجان شرقی و کهکیلویه ای های فارس. در سال 1302 علیه کردهای سنجابی کرمانشاه، در سال 1303 علیه بلوچ های جنوب شرقی و لرهای جنوب غربی. در سال 1304 علیه ترکمن های مازندران، کردهای خراسان و اعراب طرفدار شیخ خزعل در خرمشهر که استان خوزستان را از مام وطن جدا کرده بودند، با موفقیت سرکوب و خاموش کرد و امنیت را به کشور برگرداند. رضاخان در همین اوضاع و احوال ِ برگرداندن امنیت به کشور، در سال 1302 به نخست وزیری رسید. در سال 1304 به دلیل رشادت بی همتایی که از خود نشان داده بود از طرف مجلس شورای ملی، فرماندهی کل قوا، در کنار پست نخست وزیری به مسئولیت او اضافه شد. سرانجام در آذر ماه 1304 مجلس مؤسسان برای خلع قاجاریان از سلطنت و به تخت نشاندن سردار سپه تشکیل جلسه داد. در اردیبهشت سال بعد سردار سپه با پوشیدن لباس نظامی مزین به جواهرات سلطنتی به عنوان رضاشاه، شاهنشاه ایران تاجگذاری کرد
نگاهی گذرا به دوران رضاشاه
ابتدا اشاره کنم، که هیچ شخصیتی در تاریخ بشری پیدا نمی شود که عاری از خطا باشد. بویژه شخصیتهایی که در مصدر کاری سترگ قرار می گیرند. اگر چنین نیاندیشیم، در واقع مطلق گرا هستیم. یعنی از شخصیتهای تاریخی فقط انتظار اعمال درست را به چشم منتظریم که با نظرگاهمان هماهنگ باشد. در حالی که بایستی بدانیم که ما در یک جهان مادی زندگی می کنیم و طبق تئوری نسبیت انشتاین، تمامی پدیده های موجود در این جهان مادی نسبی هستند و در این دیدگاه اساسأ مطلق جزء، همین جهانی که در آن زندگی می کنیم، وجود ندارد. هم چنین لازم و ضروری است که هر پدیده یا عنصر اجتماعی را درشرایط زمانی و مکانی آن تجزیه و تحلیل کنیم. به عبارت دیگر امروز نمی توانیم و اجازه نداریم، که با دیدگاه امروزی، مثلأ شرایط زمان انوشیروان عادل از پادشاهان ساسانی را در رابطه با برخوردش با مزدکیان به تحلیل بنشینیم و با نگاه امروزی آن را مجازات کنیم. خیر، فاصله زمانی انوشیروان تا امروز زمانی حدود 1500 سال می گذرد و طی این مدت، تغیرات تدریجی روی هم انباشته شده و ما را به امروز و جهان امروزی رسانده، که سیستم- سرمایه داری نوین یکه تاز ومیداندار جهان بشریت است و کمونیسم و سوسیالیسم خیالی در برابر آن یا تسلیم شدند و یا قادر به ادامه حیات اقتصادی نبودند و نیستند، چون حداقل شرایطش آماده نیست. با این توضیحات ِ واضحات می خواهم به عرض برسانم که بررسی دوران رضاشاه بایستی با چنین نگاهی انجام گیرد وگرنه هر کس در گوشه ای می تواند از زاویه دید تنگش و بدون رجوع به اسناد تاریخی، شرایط اقلیمی و زمانه ومکانه تحلیل های صدمن یک غاز از خود بر جای بگذارد که فقط می تواند سبب گمراهی و تعصب افراد نا آگاه و...شود. کافی است بی غرضانه نگاهی بر آنچه که بر ما ایرانیان در فاصله 1320-1299 گذشت به تاریخ بنگریم و در هر صفحات آن درنگ کرده و با تمامی هوش و خرد و وجدان سالم، رویدادهای آن دوره را از نظر بگذرانیم و شرایط اجتماعی آن دوره را در تمامی زوایای آن بررسی کنیم و ببینیم که شروع آن تاریخ چه بودیم و طی 20 سال، بویژه 16 سال پادشاهی رضا شاه چه شدیم. اینجاست که تیزاب پیشرفت و ترقّی هر حائل سنگی و آهنی جلوی دیده گان انسان را در خود حل می کند وآینه کبود را با الماس نوآوری و تجّدد در هم می شکند و آن چه را که عیان است بر ما می نمایاند. لازم به یادآوری نیست که تا مرحله «انقلاب شکوهمند» و حتی دهه ای پس از آن، آنچه را که از تاریخ سلسله پهلوی بویژه دوران رضاشاه به ما گفته بودند، تراوشات ِ ذهن بیمار ِ گروها، احزاب و شخصیتهایی بود که آگاهانه جهت تخریب شخصیت رضاساه و بویژه تاریک جلوه دادن دوره ی دوران ساز او گام بر می داشتند. و من و تو و ما نخوانده مّلا شدیم و رگ گردن برجسته می کردیم که بلی، رضاشاه ِاله است وبِله. در حالی که نه کتابی و حتی جزوه ای که بشود، دوران رضاشاه را بررسی کرد، نخوانده بودیم وفقط در صحبت هایمان، نجواهای بیمارگونه ی افراد مغرض را که به شکل لالایی در گوشمان، طنین اندازبود، بلغور می کردیم. و در این زمینه چقدر به خودمان حق میدادیم، از اینکه دهان باز کنیم و مثلا به رضاشاه بگوییم رضا کچل یا رضاخان قلدر و...و فکر می کردیم با این جملات یا عبارات و انگها وپریدن به سروروی این شخصیت تاریخی مترّقی هستیم. و بعد این ترّقی خواهی خود را هر چه بیشتر در صفوف مراسم عزاداری محرم و با کوفتن به سینه و پشت ویا شکافتن سر بوسیله قمه به نمایش می گذاشتیم. تأسّفم در این نیست که چرا آن روزها چنین می اندیشیدیم بلکه تأسّفم در این است که امروز هم چنین می اندیشیم و هنوز در کوچه پس کوچه های 40 سال پیش قدم می زنیم و همان حرف و حدیث را بر زبان می آوریم، بدون اینکه اندیشه ای پشت آن خوابیده باشد، بلکه لجوجانه و قهر کردن بهانه تراشی میکنیم. و راستی آیا میدانیم که لجاجت و قهر یکی از ویژه گی های دوران کودکی است که اندیشه ای بر پشت آن سوار نیست؟ اگر تا دیروز فضای آسمان ایران تیره و تار و جلوی چشمان ما حائلی قطور ِ ضد ملی کشیده شده بود و در یک چهارچوب فرقه ای تنگ زندگی می کردیم ودوست داشتیم آن چه را که زیبا است، زشت ببینیم و سوزن به احساس خودمان میزدیم تا نسبت به هر زیبایی تنّفر داشته باشیم و با پوشاک چریکی یا به اصطلاح خلقی، خود را مترقّی میدیدیم وحرف های صدمن یک غاز به خورد خود و پیرامون تحویل می دادیم، درس دانشگاه را به درس تنّفر از هر چه زیبایی و انسانی است، تقلیل میدادیم، خرافات روشنفکری را دامن می زدیم و در کنارمرتجعین واپسگرا به خود می بالیدیم و با یک جزوه چریکی چریک می شدیم و پس از آن همرزم خودمان را بدلیل اخلاقی که نداشته ایم می کشتیم و با شنیدن نام مارکس مارکسیست می شدیم و زیر بیرق تنها "سوسیالیسم موجود" سینه می زدیم و تئوری می بافتیم که شمال ایران، نفتش پیش کش رفیق استالین شود و...امروز اما دیوار چنین باورهایی فرو ریخت، آری دیوار برلین فرو ریخت و نمایان کرد آنچه را که تا دیروز برای ما مقدّس بودند. این فروریزی دیوار، فروریزی ذهنی آنانی که چنین دیواری داشتند، را سبب شد و واقعیت تاریخی و اجتماعی بر همگان عیان شد و من و تو و ما دیدیم، چه ها می گذشت که به من و تو و ما « بهشت زحمتکشان » لقب داده بودند. آیا فقط همین کافی نیست که خودمان هم تکانی بخوریم و یک خانه تکانی ذهنی انجام دهیم یا می خواهیم باز هم لجاجت و قهر کنیم و در آن دنیای کودکی بسرببریم؟ دنیا از حالت بچگی در آمده وجوان شده است، آیا بهتر نیست ما هم جوان شویم و آن جامه فرقه ای وتنگ را دور بریزیم و در این دنیای جوان، شادابی و طراوت بچینیم و درس جوانی بخوانیم؟ مطمئن باشیم اولین درس جوانی و جوان شدن، خواندن و یا یادگرفتن تاریخ خودمان است و ملتّی که تاریخ خود را نداند مجبور به تکرار آن است و امیدوارم که ما دیگر چنین نباشیم که تاریخ خودمان را تکرار کنیم. بلکه آنچه که هستیم ره به جلو بگشائیم نه عقب. برای یادگیری تاریخ بهتر است که از بدو پیدایش ایران و اینکه چگونه همین ایران فعلی بوجود آمده را شروع کنیم. ولی بدلیل وقت کم لازم است که هر ایرانی حداقل تاریخ خود را از مشروطیت به بعد، خوب مطالعه کند. در پس این مطالعه است که می فهمیم چقدر به ما ظلم شده و ظلم کردند و واقعیت های تاریخی را وارونه جلوه دادند. و این که من این نوشته را با دوره دوران ساز رضاشاه شروع می کنم به این دلیل است که معتقد هستم، ایران نوین، یعنی ایران قرن بیستم را مدیون تلاش خستگی نا پذیراین فرزند ایران دوست و وطن پرست می دانم. حال شما را به فرازهایی از عملکرد ِ این سرباز ِ ایران ساز رجوع می دهم و قضاوت را به وجدان شما واگذار می کنم. بر گرفته از پژوهشی از این قلم در باره عملکرد خیانت کارانه پیشه وری: برای بیدار کردن وجدان خفته و رطوبت کشیده در جهل و ذوب شده در ولایت « انترناسیونالیسم » کافی است اشاره کنم که زنان ما در آن شرایط یعنی سال 1300 به بعد علی رغم پوشش اجباری در چادر و چاقچور فقط ساعاتی در روز اجازه داشتند بیرون بیایند و از تمامی حقوق اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و....محروم بودند و از ترس واپس گرایان قادر به هیچ کاری نبودند. موسیقی، این وسیله نوازش روح انسانی، تا آن زمان، فقیهان آن را صدای شیطان می نامیدند و هر کس به آن می پرداخت و یا حتی آن را گوش میداد، مرتکب گناهی کبیره می شد. ولی می بینیم در همین دوران، موسیقی فاخر و سرزنده دوره ساسانی با باربد و نکیسایش که این چنین خوار و ذلیل شده بود، به همت علینقی خان وزیری و حمایت رضاشاه ووزیرمعارفش علی اصغرحکمت مبتکرطرح دانشگاه واولین رئیس آن، دوباره نسیم نوازش بخش خودش را در روح افسرده ایرانی دمید و از این طریق پای زنان را از پستوها واندرون ها بیرون کشید و شور و حال و جلوه ای تازه به موسیقی در حال شگفتن بخشیدند که در صدر فهرست این زنان هنرمند می توان قمرالملوک وزیری را نام برد که نه تنها برای همگان (مرد و زن) می خواند بلکه بی حجاب ونقاب برروی صحنه ظاهرمی شد. و برای نخستین باردر سال 1303 یعنی یازده سال پیش از کشف حجاب در تالار گراند هتل تهران در خیابان لاله زار بر روی صحنه رفت و در برابرزنان ومردان شگفت زده به آوازخوانی پرداخت. حال ببینیم قمر در این باره چه می گوید « آن روزها هر کس بدون چادر بود، به کلانتری جلب می شد، با این همه وقتی به من پیشنهاد شد، بدون چادردرنمایش گراندهتل ظاهر شوم، قبول کردم و پیه ی کشته شدن را به تن خود مالیدم و روی صحنه رفتم.هیچ اتفاقی هم نیافتاد..حتی مورد استقبال هم قرار گرفتم » هم چنین در رابطه با موفقیت واستقبال عمومی و بسلا مت گذشتن از دست قداره بندان و واپسگرایان، چنین شرح می دهد « رژیم مملکت تغییرکرده.و پس از یک بحران بزرگ، دوره آرامش فرا رسیده بود. حدس می زنم فکر برداشتن حجاب از همان موقع پیش آمده بود...». قرار است روی هر صفحه از تاریخ درنگ کنیم و جوانب اوضاع را مورد بررسی قرار دهیم. پس قدری دراینجا درنگ می کنیم. اولین سئوالی که به ذهن هر خواننده بی طرف و بی غرض می رسد این است که چه اتفاقی افتاده است؟ فردی مثل قمر که تا دیروز اجازه نداشته، پا از خانه بیرون بگذارد ومی بایستی حتی در خانه توی چادر و چاقچور زندانی باشد، ولی در سال 1303 بی چادر وبی نقاب در جلوی زنان ومردان روی سَن برنامه می رود وبرای مردم می خواند. مگر تا دیروز این صداها شیطانی نبودند و هر کس که به آن می پرداخت یا می شنید گناه کبیره مرتکب نمی شدند؟ پس چطور شد که یک زن بدون چادر و نقاب به خود جرأت داد، در مقابل واپسگرایان و قداره بندان بایستد و هنرنمایی کند و راه را برای زنان دیگر مثل قمرالملوک ضرابی، پروانه، روح انگیز و...باز کند. اینجاست که با نگاه به تاریخ این معمّا حل می شود. بر آمدن رضاشاه و حمایت او از زنان و موسیقی سبب میشود که این زنان قوی دل شوند و هنرهای نهفته سالیان وحتی قرن ها را در خود بیرون بریزند. و دیدیم که پس از آن چگونه شد و چه ستاره هایی در آسمان موسیقی ایران زمین درخشیدند که من و تو وما در دوران خودمان به نیکی شاهدش بودیم. از طرف دیگراهمیت این موضوع و بر آمدن رضاشاه در این است که بخواهیم یک مقایسه بین دوران رضاشاه با این دورانی که در آن هستیم، انجام دهیم. آنوقت می فهمیم که رضاشاه چه کار سترگی انجام داده است. آیا این ننگ نیست که امروز پس از 83 سال از آن تاریخ، زنان ما دوباره توی چادر و چاقچورمی روند وصدای دل نشین و نواش گر آنها در سینه می ماند؟
پس چطور شد که اینطور شد؟ آیا تخریب این شخصّیت تاریخی کمک نکرده که این هیولاهای ما قبل تاریخ بر جان ومال و ناموس و فرهنگ ما سوار شوند وتمامی دستاوردهای اجتماعی- فرهنگی را به نابودی بکشانند؟ آیا فقط همین یک نمونه در مورد موسیقی و زنان کافی نیست، تکانی بخوریم وحایل جلوی چشمان مان را برداریم ونگاهی منصفانه به تاریخ کنیم؟ به که باید گفت در حالی که در سال 1319 جنگ جهانی دوّم در اوج خود بود و آلمانیها تا قفقاز جلو آمده بودند و آمریکاییها در حال ساختن بمب اتم و آزمایش آن بودند ما فرستنده رادیوئی نداشتیم تا خبرهای جنگ را به اطلاع مردم برسانیم واولین بار فرستنده رادیوئی در سال 1319 تأسیس شد تا قمرها بتوانند صدایشان را به گوش مردم برسانند. نکته دیگر در مورد کشف حجاب است که در 17 دی ماه 1314 بوسیله رضاشاه صورت گرفت و نیمی از جمیعت کشورمان دیگر مجبور نبودند در چادر و چاقجور زندانی باشند. به نظر من این عملکرد رضاشاه بر تارک تاریخ نوین کشور ما که در جهت رفع ستم و آزادساختن زنها از پستوها و اندرون ها بود، چون الماس می درخشد وتاریخ گواهی داد و می دهد که زنان ما نه اینکه به گذشته رجحت نکردند بلکه خودشان را حتی با شرایط جهانی منطبق کردند وجلوه هایی از زیبایی و مدرنیسم را با لباسهای آراسته و با آرایشی متین و دل انگیزوارد جامعه کردند. پای زنان درمجالس و میهمانیها، تأتر و سینما و حتّی در سطح مقامات اداری- سیاسی باز شد. در حالی که تا قبل از بر آمدن رضاشاه زنان اساسأ از هیچ حقوق اجتماعی برخوردار نبودند. حتی مردان هم با آن لباسهای عهد قاجاری که عمدتأ لباسهای گل و گشاد، لباده، شلوار پهن و بند تنبان و کلاه نمدی بود، به مرور از تن آنها خارج کرد و کت و شلوار وکراوات امروزی را بر تن مردان جامعه ایران پوشاند. آیا می شود به این عملکرد ترّقی خواهانه وتجدّد طلبانه رضاشاه ایرادی وارد کرد؟ کافی است بدانیم که اگر چنین شخصیتی در آن روزگار ظهور نمی کرد الان معلوم نبود سرنوشت ما چگونه می بود؟ و شک نداشته باشیم که اگر رضاخانی ظهور نمی کرد قرارداد 1921 بین انگلیس و شوروی بسته نمی شد، تا طبق آن قرارداد، شوروی ملزم شود خاک ایران را ترک کند و انگلیس از نقشه بلند پروازانه خود مبنی بر حفظ ایران به عنوان یک کلنی دست بردارد و مطمئن شود که با آمدن رضاخان سردارسپه، سدّی کارساز در برابر توسعه طلبی حکومت بلشویکی در ایران ایجاد می شود و این قرارداد درست چهارروزبعد از کودتای سوم اسفند 1299 که برابر با 26 فوریه 1921 است بوسیله مشاورالممالک فرستاده ویژه ایران به روسیه امضاء می شود. و می دانیم علم سیاست، علم شناخت و فرصت ها است و هم چنین علم ممکنات. اگر سیاستمدارو یا دولتمردی، در شرایط تاریخی و تعین کننده نتواند منافع ملی کشورش را در یک شرایط بسیار پیچیده ی تضادها که در آن چند کشور دخیل هستند، تشخیص بدهد و شهامت واقتدار در جهت کسب منافع ملی و استقلال کشورش را نداشته باشد، آن سیاستمدار و دولتمرد، مرگ تاریخی اش بسر آمده و بایستی از گردونه تاریخ حذف شود و اینجاست که رضاخان سردارسپه از اوضاع وشرایط ایجادشده با دیویزیون قزاق خود در قزوین به سمت تهران حرکت می کند و تهران را تحت کنترل خود در می آورد. واینجاست که نقطه عطفی در زندگی سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و هنری کشورمان ایجاد می شود. واز این تاریخ است که کشور ما ایران از قهقرای تاریخ به دنیای نوین بشریت پرتاب می شود و حرکتی نو آغاز می گردد. حال بیاییم، صورت مسئله را طوردیگرطرح کنیم و در این طرح از علم ریاضیات کمک بگیریم. که در آن فصلی است بنام احتمالات یا حساب احتمالات که قوانین کوانتم بر همین علم احتمالات استوار است. والا در عالم منطق و خاصّیت ماده نمی شود ذرّه را در حرکت خطی، دورانی و موجی ثابت فرض کرد بلکه نقش احتمال را در این تئوری در نظر می گیرند و با معادله شرویدینگرموقعیت ذرّه را در حرکات نوری- کوانتمی حساب می کنند. حال با وام گرفتن از این تئوری فرض می کنیم در آن مقطع مورد بحث، رضاخان در معادله ما وجود نمی داشت و بخواهیم امروز با علم احتمالات آن موقعیت را تجزیه و تحلیل کنیم. چه نتیجه ای می توان از آن بدست آورد؟
و نیک می دانیم بعد از انقلاب مشروطیت در سال 1285، هر چند نطفه اش با ایده آل های ترّقی خواهانه بسته شده بود ولی در مسیر حرکتش به موانع گوناگون بر خورد کرد که از توان سردمداران انقلاب خارج بود. و به همین جهت شیرازه مملکت دست خوش هرج و مرج شد و هر کس در هر گوشه ای بیرق جدایی بر افراشته بود و شعار می دادند« منم منم بزبزها» . در همین دوران، که در اوج درگیری محمد علی شاه با مشروطه خواهان بود، قرارداد 1907 بین انگلیس و روسیه بدون حضور و یا بدون بازی گرفتن ایران بسته شد وایران به دو منطقه نفوذ تقسیم گردید. و از پس ِ این قرارداد بود که روسیه به خود اجازه می داد، برای حفظ محمد علی شاه و سرکوب انقلابیون، مجلس شورای مّلی را به توپ ببندد و انگلیس هم در این شرایط در فکر چپاول مناطق جنوب ایران بود و هیچ گونه اعتراضی به این عمل قانون شکنانه ی بین المللی ِ روسیه انجام نداد. استبداد صغیرحاکم می شود، بعد از چندی محمد علی شاه بوسیله مجاهدان تبریزو مشروطه خواهان گیلان و ایل بختیاری سقوط می کند. احمدشاه 12 ساله به تخت سلظنت می نشیند و در همین اوضاع است که جنگ جهانی اول بوقوع می پیوندد(1914). ایران اعلام بی طرفی می کند ولی کشور ایران بوسیله انگلیس و روسیه اشغال می شود،امپراتوری عثمانی متلاشی می شود و نقشه جغرافیای منطقه تغییر می کند وکشورهای جدیدالتأسیسی مثل سوریه، عراق، عربستان سعودی، اردن، اسرائیل( فلسطین)، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس وهمچنین لبنان و ترکیه فعلی بوجود می آید. اینجا است که پس از شکست امپراتوری اتریش- مجارستان و آلمان و عثمانی، غنایم بین کشورهای پیروز تقسیم می شود. فرانسه ، سوریه ولبنان را دریافت می کند، فلسطین که شامل اسرائیل، اردن، عراق و نوار غزه می شود به انگلیس تعلق می گیرد. قسطنطنیه یعنی همین استامبول فعلی، تنگه های بسفروداردانل هم که در جنگ به روسیه قول داده شده بود، منطقه بی طرف اعلام شد و سراسر ایران هم به جزء منطقه نفوذ روسیه زیر پوشش قدرت انگلیس قرار گرفت. و مجموعه این تقسیمات بنام قرارداد 1915 در تاریخ ثبت شد و دست ایران را در تعیین سرنوشت خود هر چه کوتاه ترکرد. وهمین امر سبب شد که در زمان وثوق الدوله قرارداد 1919 بسته شود که تمامی ایران را تقدیم انگلیس می کرد. با این توضیحات می خواهم بگویم که اگر رضاخانی ظهور نمی کرد، بدلیل ضعف حکومت مرکزی ایران و هرج و مرجی که سراسر ایران را فرا گرفته بود، نه اینکه کشور دچار چند پاره گی می شد، بلکه در کنار چند پاره گی، ایران یا کلنی انگلیس می شد و یا یکی از اقمار شوروی بلشویکی. و باز طبق همان حساب احتمالات نام تو ومن و ما امروز می شد امیراف، احمداف و رمضان اف. و یا به بیمارستان می گفتیم « هاسپیتال » و دوچرخه را « بای سی کل ». یعنی دیگر هویتی نداشتیم وحتی زبانمان هم دست خوش تغییر می شد. برای استدلال این سخنم به جمله آخر نقل و قول از قمرالملوک درهمین نوشته در سطور بالا اشاره می کنم و توضیحات مختصری در موردش می دهم تا آن شرایط مورد بحث بیشتر روشن وآشکار شود. قمر می گوید « رژیم مملکت تغییر کرده....و پس از یک بحران بزرگ دوره آرامش فرا رسیده بود ». آری این همان قمری است که در سال 1303 اولین کنسرت را در گراند هتل لاله زاربدون حجاب وسر و روی ِ برهنه در مقابل زنان ومردان، بدون ترس از عمله و اکره ارتجاع اجرا کرد. وراستی چرا قمر می گوید پس از یک بحران بزرگ، دوران آرامش فرا رسید؟ پر واضح است که قمر پنج سال قبل را با چشم و دل و جان نظاره کرده ودر بطن جامعه دیده است چه هرج و مرجی در گوشه و کنار و حتی مرکزحاکم است. چون می دیده که هیچ گونه امنیتی در کشور وجود ندارد. راهزنی، دزدی، هتک ناموس، چپاول و زمزمه جدایی در گوشه و کنار مملکت بیداد می کرد. اینجا است که پس از برقراری امنیت وکوتاه کردن دست سارقین وگردنکشان داخلی وآزادی مملکت از دست بیگانه پرستان، قمر احساس آرامش می کند. نه قمر بلکه تمامی مردم ایران چنین احساسی دارند. حال بیائیم با هم صفحات تاریخ این دوره هرج و مرج راورق بزنیم و در هر صفحه اش کمی درنگ کنیم. و خودمان را در آن شرایط قرار دهیم و عملکردها را متناسب با آن شرایط تحلیل کنیم. هرچند این نوشته قطره ای است از تاریخ دوران رضاشاه. اما لازم بود که به قدر تشنگی چشیده شود. اکنون مایل هستم برای بستن این بخش از برداشت تاریخی به فزازهایی از خدمات این معمار تاریخ نوین ایران به نقل از کتاب 55 اثر علی دشتی داشته باشم که
فهرست وار به قرار زیر است.
1- از سوم اسفند 1299 تا آخر 1300، غائله جنگل و مشهد خاتمه یافت و پاره ای از سرکشیهای آذربایجان و مازندران از بین رفت. 2- متحدالشکل شدن سپاه ایران در سال 1300 3- قانون خدمت سربازی درسال 1303 4- پایان دادن به حکومت خود ساخته شیخ خزعل در سال 1303 5- طرح راه آهن سرتاسری در بهمن 1304 6- الغای کاپیتولاسیون وانجام حق قضاوت سفارت بیگانه در سال 1306 7- تأسیس بانک ملی ایران در سال 1307 8- تشکیل نیروی دریایی در سال 1308 9- الغای امتیاز نشر اسکناس توسط بانک شاهنشاهی و اختصاص آن به بانک ملی در سال 1309 10- وضع کردن تعرفه مستقل برای واردات در سال 1309 11- الغای امتیاز نامه دارسی و بستن قرارداد جدید با شرکت نفت ایران و انگلیس در سال 1311 12- کار گذاشتن نخستین سنگ بنای دانشگاه تهران در سال 1312 و تأسیس آن در سال 1313 13- تأسیس بانک کشاورزی در سال 1313 14- آزادی زن و الغای رسم حجاب در سال 1314 15- گشایش کارخانجات دخانیات در سال 1316 16- تأسیس بانک رهنی در سال 1316
In memory of cyrus the great 2 min - 21 Aug 2006 - star(4.719298245614035,114) (114 ratings) video last shah-n-shah of iran mohamad reza shah pahlavi arya-mehr ( the sun of aryans) speaking beyond the grave of cyrus the great http://www.youtube.com/watch?v=3OZb2PJVxxs Watch video hereHide video - Related videos
In Memory of Our Father 4 min - 19 Sep 2007 - star(4.7727272727272725,22) (22 ratings) Our Father...A story to three different groups about our Father, the Shah of Iran, being exiled. Please also watch our other videos: http http://www.youtube.com/watch?v=I1XuC1WNV9A Watch video hereHide video - Related videos
!! THE SHAH'S LAST WILL !! BY:MANI TURKZADEH 9 min - 28 Apr 2006 - star(4.629411764705883,170) (170 ratings) MANI TURKZADEH...AKHARIN ERADEYE SHAHANSHAH ARYAMEHR...iran KOUROSH KABIR TERROR TERRORIST ARYAN KING PARS MANI TURKZADEH FARS SHAH FREEDOM WAR DEMOCRACY http://www.youtube.com/watch?v=qYe7HirVBjk Watch video hereHide video - Related videos
H.I.M Shah of Iran last interview ,Panama (jan.1980) Part I 10 min - 4 Nov 2006 - star(4.3657817109144545,339) (339 ratings) regimes. The CIA believed that Islamists would be easier to control... The Green Belt project included the overthrow of the Shah,and the suport of http://www.youtube.com/watch?v=lT1Xx_eh1g8 Watch video hereHide video - Related videos
The last Will of SHAHANSHAH of IRAN 9 min - 24 Jul 2007 - star(5.0,9) (9 ratings) IRAN...The last will of SHAH of IRAN, Mohammed Reza Pahlavi, HIM, with her Majesty's voice, Farah Pahlavi....SHAH PAHLAVI SHAHBANOO http://www.youtube.com/watch?v=vxiWVXU5Z-4 Watch video hereHide video - Related videos
CORONATION OF IRAN 6 min - 23 Dec 2006 - star(4.596774193548387,62) (62 ratings) with EZAN http://www.ersinfaikzade.net...EMPRESS FARAH PAHLAVI shah of iran mohamed reza pahlavi ersin faikzade ezan izmir istanbul princess leila coronation http://www.youtube.com/watch?v=otFqgL9akOc Watch video hereHide video - Related videos
Princess Ashraf Pahlavi Of Iran 3 min - 28 Dec 2006 - star(4.224489795918367,49) (49 ratings) born October 26, 1919), is the twin sister of Mohammad Reza Pahlavi, the last shah of Iran and the Pahlavi Dynasty. singer and song: http://www.youtube.com/watch?v=ZCMWciX09R4 Watch video hereHide video - Related videos
FAIKZADE? The old Princesses and Queens who are unknown nowadays are again in the magazines with their lives. Ersin FAIKZADE is now in magazines with the articles which
Soraya Esfandiary...This Video Shah And Soraya's 1956 Turkey visited.Princess Soraya Esfandiary's sad life story.The Prince Ersin Archives.Histoire triste de la vie
Carter in 1978: Iran is Island of stability 7 min - 4 Nov 2007 - star(3.260869565217391,23) (23 ratings) Iranian revolution and Last Shah of Iran who meet each other in 1978 in Iran and US Carter admires Shah, but just one year later Shah forced to leave http://www.youtube.com/watch?v=0XBIIV6kK4Y Watch video hereHide video - Related videos
Amir Abbas Hoveyda in Islamic Prison 1979 6 min - 17 Sep 2006 - star(4.5875,80) (80 ratings) ...the last prime minister of iranian empire, was arrested in an campain to prevent the islamic revolution by the imperial government, and was executed later by the http://www.youtube.com/watch?v=N4nwBs_SbfQ Watch video hereHide video - Related videos
Last Days of Imam Khomeini [ra] 3 min - 14 Aug 2007 - star(4.357142857142857,14) (14 ratings) the last days of the life of Imam Khomeini, The Leader of the Islamic Revolution of Iran...Khomeini Imam Islam Shia Sunni Shiite Muslim Muslims Unity Last http://www.youtube.com/watch?v=iy6wsEWruhY Watch video hereHide video - Related videos
(21 ratings) its destiny and some truth about what happened at the time of last revolution....Iran Persia Iranian History Revolution Shah King Rezashah Pars World War Farsi Cyrus ; http://www.youtube.com/watch?v=F4Mlbxnremc
and its destiny and some truth about what happened at the time of last revolution....Iran Persia Iranian History Revolution Shah King Reza Khomeini Enghelab Farsi Cyrus
and its destiny and some truth about what happened at the time of last revolution....Iran Persia Iranian History Revolution Shah King Reza Khomeini Mashroteh Farsi War
and its destiny and some truth about what happened at the time of last revolution....Iran Persia Iranian History Revolution Shah King Rezashah Khomeini Enghelab Farsi Peace
and its destiny and some truth about what happened at the time of last revolution....Iran Persia Iranian History Revolution Shah King Reza Khomeini Enghelab Farsi Ashraf
and its destiny and some truth about what happened at the time of last revolution....Iran Persia Iranian History Revolution Shah King Reza Khomeini Enghelab Farsi War
and its destiny and some truth about what happened at the time of last revolution....Iran Persia Iranian History Revolution Shah King Soraya Khomeini Enghelab Farsi Fouziyeh
and its destiny and some truth about what happened at the time of last revolution....Iran Persia Iranian History Revolution Shah King Mohamadreza Khomeini Enghelab Farsi Politic
Dorood beh yadeh_e_shirin_e_Shahanshah Aryameher
Light of the Aryans, the greatest lover of all
things Iranian/Persian and the Pahlavi Dynesty.
Dorood beh Queen Farah Pahlavi & Prince Reza Pahlavi.
Payandeh Iran - Sarfraz baad Iran e Novien
Death to the Islamic Republic of Idiots- the butchering fascist mafia's of Qom and Tehran
FARAVAHAR
AHURAMAZDA
Happy Nu Rooz
NU ROOZ E TON PEEROZE BAD
I A M A R A I N D R O P.
FARSI _ BEH _ ENGLISEE
Hi everybody,
This is an INCREDIBLE Software.
When you write your words in Farsi
with the English alphabet, It will
convert it to Parsi writing..
Try it and see it for yourself.
www.behnevis.com
God bless whomever wrote this
fascinating program !!
http://www.behnevis.com/
Download any YOUTUBE video using this tool.
Paste a YouTube or Google video link and click the Get video button. Tick the DirectDownload box to start download immediately.
DirectDownload
Posts
اخبار مربوط به زندانیان سیاسی و نقض حقوق بشر
Tulips in Holland
